Najnowsze zmiany w podatku od spadków i darowizn - nowelizacja 21 listopada 2025 r.

21 listopada 2025 r. uchwalono nowelizację ustawy o podatku od spadków i darowizn, która – choć nie zmienia stawek podatkowych – w praktyce istotnie wpływa na sytuację podatników. Jako prawnik od ponad dwudziestu lat zajmujący się regulacjami dotyczącymi majątku, sukcesji i formalnych obowiązków wobec państwa, mogę powiedzieć jedno: to jedna z tych zmian, które porządkują system i ograniczają ryzyko „kary za formalność”.

Najważniejsza zmiana dotyczy momentu powstania obowiązku podatkowego. Do tej pory przepisy w zakresie spadków były w pewnym sensie oderwane od realiów postępowania spadkowego. Obowiązek podatkowy powstawał z chwilą śmierci spadkodawcy, choć w praktyce spadkobierca często dowiadywał się o przysługującym mu majątku dopiero po miesiącach – po zakończeniu postępowania sądowego albo sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia. Nowelizacja z 21 listopada 2025 r. to zmienia. Obecnie obowiązek podatkowy wiąże się z momentem formalnego potwierdzenia nabycia – czyli z uprawomocnieniem się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowaniem aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydaniem odpowiedniego dokumentu w innym państwie UE, jak Europejskie Poświadczenie Spadkowe. To rozwiązanie przywraca logikę systemową: podatnik odpowiada dopiero wtedy, gdy ma formalny tytuł do majątku.

Drugą kluczową zmianą jest wprowadzenie możliwości przywrócenia terminu do złożenia zgłoszenia SD-Z2. Do tej pory przekroczenie sześciomiesięcznego terminu na zgłoszenie nabycia przez najbliższą rodzinę skutkowało utratą zwolnienia podatkowego. W praktyce oznaczało to, że nawet drobne uchybienie formalne mogło prowadzić do realnego obciążenia podatkiem. Nowelizacja wprowadza mechanizm przywrócenia terminu, jeżeli podatnik wykaże, że przekroczenie nastąpiło bez jego winy. To rozwiązanie przypomina instytucję przywrócenia terminu znaną z procedury cywilnej – państwo uznaje, że nie każde spóźnienie jest nadużyciem. Z punktu widzenia bezpieczeństwa prawnego to istotna zmiana.

Nowe przepisy doprecyzowują także sposób liczenia terminów na złożenie zeznania podatkowego SD-3. Termin miesiąca na złożenie deklaracji liczony jest obecnie od dnia powstania obowiązku podatkowego, a więc od momentu formalnego potwierdzenia nabycia majątku. W praktyce oznacza to większą przejrzystość i mniejsze ryzyko sporów z organami podatkowymi. Dotąd wątpliwości interpretacyjne prowadziły do sytuacji, w których podatnik działał w dobrej wierze, a mimo to narażał się na konsekwencje finansowe.

Warto podkreślić, że nowelizacja ma również charakter deregulacyjny. Ustawodawca doprecyzował przepisy dotyczące powstawania obowiązku podatkowego przy darowiznach oraz sytuacjach, w których nabycie prawa majątkowego jest potwierdzane dokumentem zagranicznym. To szczególnie istotne w dobie mobilności majątkowej i transgranicznych sukcesji. Coraz częściej mamy do czynienia z majątkiem rozproszonym w różnych jurysdykcjach, a jasne reguły ustalania momentu podatkowego mają kluczowe znaczenie dla zgodności z prawem.

Z perspektywy praktyki mogę powiedzieć, że zmiany w podatku od spadków i darowizn z 21 listopada 2025 r. są przykładem racjonalizacji systemu. Nie mamy do czynienia z podwyższeniem stawek ani rozszerzeniem zakresu opodatkowania. Zamiast tego ustawodawca skupił się na terminach, formalnościach i synchronizacji przepisów podatkowych z procedurą spadkową. To trochę jak zsynchronizowanie zegarków w dwóch instytucjach – sądzie i urzędzie skarbowym – tak aby podatnik nie ponosił konsekwencji rozbieżności między nimi.

Jeżeli interesuje Cię podatek od spadków i darowizn w 2026 roku, warto zapamiętać trzy rzeczy: obowiązek podatkowy powstaje dopiero po formalnym potwierdzeniu nabycia, możliwe jest przywrócenie terminu na zgłoszenie SD-Z2, a zasady liczenia terminów zostały jednoznacznie doprecyzowane. To zmiany, które realnie zwiększają bezpieczeństwo podatników i ograniczają ryzyko utraty zwolnienia z przyczyn czysto formalnych.

Podsumowując, nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn z 21 listopada 2025 r. nie jest rewolucją fiskalną, lecz uporządkowaniem systemu. W centrum postawiono zasadę proporcjonalności i ochronę podatnika przed nadmiernym formalizmem.

Jeżeli po lekturze tego artykułu masz pytania dotyczące swojej sytuacji prawnej lub potrzebujesz wsparcia w rozwiązaniu podobnego problemu, warto skonsultować się z profesjonalnym pełnomocnikiem. Jako radca prawny świadczę pomoc prawną w zakresie analizy sprawy, przygotowania odpowiednich pism oraz reprezentowania klientów w postępowaniach sądowych i pozasądowych. Zachęcam Cię do kontaktu – wspólnie przeanalizujemy Twoją sytuację i poszukamy najkorzystniejszego rozwiązania prawnego.

Paweł Janicki

Radca prawny IP LL.M.